Uitspraak College van Toezicht: beroepsgeheim en professionele rol centraal

De casus

De cliënt volgde gedurende enige tijd systeemtherapie. Er vonden zowel individuele gesprekken als gezamenlijke sessies plaats met de cliënt en de ex-partner.

Tijdens het behandeltraject ontdekte de cliënt dat de systeemtherapeut ook een familielid van de cliënt in behandeling had genomen, terwijl de therapeut op de hoogte was van de bestaande familieconflicten. De systeemtherapeut stelde voor om dit familielid aan een gezamenlijke sessie te laten deelnemen, maar de cliënt stemde daar niet mee in.

Na beëindiging van de behandeling bleek bovendien dat de systeemtherapeut, op verzoek van de advocaat van de ex-partner, een verklaring had opgesteld over de therapiesessies. Deze verklaring werd gebruikt in een gerechtelijke procedure tussen de cliënt en de ex-partner. De systeemtherapeut gaf aan te hebben gehandeld vanuit zorgen over het welzijn van het minderjarige kind van de cliënt en de ex-partner.

De cliënt diende daarop een klacht in wegens (1) schending van het beroepsgeheim en (2) belangenverstrengeling, door een familielid in behandeling te nemen zonder de cliënt op de hoogte te stellen. Daarbij stelde de cliënt dat de systeemtherapeut druk had uitgeoefend om een gezamenlijk gesprek met het familielid te laten plaatsvinden.

De uitspraak

Het College van Toezicht verklaarde de klacht over schending van het beroepsgeheim gegrond. De systeemtherapeut had geen verklaring mogen verstrekken aan de advocaat van de ex-partner ten behoeve van een gerechtelijke procedure.

Ook oordeelde het College dat de systeemtherapeut de professionele rol onjuist had ingevuld door een familielid van de cliënt in behandeling te nemen met als doel een gesprek tussen beiden mogelijk te maken. Daarmee ontstond een ongewenste vermenging van rollen. Van ongeoorloofde druk op de cliënt was volgens het College niet gebleken. Daarom werd dit onderdeel van de klacht gedeeltelijk gegrond verklaard.

De maatregel

Het College oordeelde dat de systeemtherapeut had gehandeld in strijd met de professionele normen die voor systeemtherapeuten gelden. Daarbij woog mee dat de systeemtherapeut onvoldoende kennis had van de geldende beroepsregels en te weinig inzicht had getoond in de ernst van het eigen handelen en de gevolgen daarvan voor de cliënt. Tijdens de procedure gaf de systeemtherapeut aan dat, achteraf bezien, een melding bij Veilig Thuis passender zou zijn geweest.

Het College legde een voorwaardelijke schorsing van het NVRG-lidmaatschap voor de duur van zes maanden op, met een proeftijd van twee jaar. De maatregel wordt alleen ten uitvoer gelegd wanneer de systeemtherapeut zich binnen die periode opnieuw tuchtrechtelijk verwijtbaar gedraagt.

Wat kunnen systeemtherapeuten hiervan leren?

Deze uitspraak onderstreept het belang van een zorgvuldige omgang met het beroepsgeheim én van een heldere afbakening van de professionele rol.

De geheimhoudingsplicht vormt een van de fundamenten van het vak. Cliënten moeten erop kunnen vertrouwen dat informatie uit de behandelrelatie niet zonder toestemming met derden wordt gedeeld. De Beroepscode voor Psychotherapeuten beschrijft de uitzonderingen waarin het beroepsgeheim mag of moet worden doorbroken, bijvoorbeeld bij toestemming van de cliënt, een wettelijke meldplicht of een conflict van plichten.

In deze casus was geen sprake van een situatie waarin het beroepsgeheim op de gekozen wijze mocht worden doorbroken. De systeemtherapeut had daarom geen inhoudelijke verklaring mogen verstrekken aan de advocaat van de ex-partner.

Dat neemt niet weg dat een systeemtherapeut zich zorgen kan maken over de veiligheid of ontwikkeling van een minderjarige. Juist voor dergelijke situaties bieden de wet, de Beroepscode en de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling een zorgvuldig handelingskader. Wanneer sprake is van vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling, is het van belang de stappen van de meldcode te volgen en – indien nodig – het afwegingskader te gebruiken om te beoordelen of een melding bij Veilig Thuis aangewezen is. Het verstrekken van een inhoudelijke verklaring aan de advocaat van één van de betrokken partijen behoort daar niet toe.

De uitspraak laat daarnaast zien hoe belangrijk het is om alert te zijn op rolvermenging. Het behandelen van meerdere personen uit hetzelfde systeem vraagt om een zorgvuldige

afweging van de verschillende belangen en rollen. Maak hierover vooraf duidelijke afspraken, bespreek mogelijke belangenconflicten en blijf kritisch op de eigen positie als systeemtherapeut.

Bij ethische of juridische dilemma's is het raadzaam tijdig de beroepscode te raadplegen en zo nodig intervisie, supervisie of collegiaal overleg te zoeken voordat ingrijpende beslissingen worden genomen.